Yalın düşünce ve 7 israf

Yalın düşünce nedir

Yalın hakkındaki en yaygın yanlış anlama, onu insanları daha hızlı çalıştırmanın bir yolu sanmaktır. Oysa yöntemin çıkış noktası tam tersidir: sahada yapılan ölçümler, çalışanların zaten yeterince hızlı çalıştığını, asıl kaybın işin bir masada, bir rafta ya da bir onay kuyruğunda beklemesinden geldiğini gösterir. Bir gönderinin uçtan uca akışını ölçtüğümüz değer akış haritası örneğinde bu oran çıplak biçimde görünüyordu: toplam sürenin yalnızca %11,4'ünde gönderiye fiilen bir şey yapılıyor, kalan %88,6'sında gönderi bekliyordu.

Bu yüzden yalın önce insana değil akışa bakar. Bir adımı %30 hızlandırmak, o adım toplam sürenin %2'siyse hiçbir şeyi değiştirmez; buna karşılık tek bir bekleme kalemini kaldırmak saatler kazandırabilir.

Beş ilke

Yalın uygulamaları, James Womack ve Daniel Jones'un tanımladığı beş ilkenin sırasıyla izlenmesi üzerine kuruludur. Sıra keyfî değildir, çünkü her ilke bir öncekinin çıktısını girdi olarak kullanır.

Bu bağımlılığın en somut göründüğü yer ilk iki ilke arasıdır. Değeri tanımlamadan haritalama yapılırsa hangi adımın israf olduğuna karar verilemez, çünkü israfın tanımı zaten "müşterinin ödemeye razı olmadığı iş" demektir. Ölçütü koymadan ölçmeye kalkmak, sonucun tartışmaya açık kalmasına yol açar.

Yedi israf

Taiichi Ohno'nun sınıflandırması yedi başlıktan oluşur. Listenin değeri, israfı "kötü iş" gibi belirsiz bir kavram olmaktan çıkarıp sayılabilir kategorilere bölmesindedir.

Uygulamada en sık karışan ikili stok ile beklemedir ve ayrım aslında basittir: bekleyen şey iş ise stok, bekleyen şey kişi veya makine ise beklemedir. Aktarma sahasında biriken gönderi yığını stoktur; o yığını işleyecek personelin araç gelmesini beklemesi ise beklemedir. İkisi çoğu zaman aynı olayın iki yüzü olduğu için birlikte ortaya çıkar, ama farklı çözüm gerektirdikleri için ayrı ayrı ölçülmeleri gerekir.

Bir de her israfın kaldırılamayacağını baştan kabul etmek gerekiyor. Barkod okutmak müşterinin ödemeye razı olduğu bir iş değildir, dolayısıyla teknik tanıma göre katma değersizdir; ama izlenebilirlik olmadan operasyon yürümez. Bu tür adımlara gerekli ama katma değersiz denir ve hedef onları kaldırmak değil, süresini kısaltmaktır.

İsrafı ölçmek

İsraf konuşulurken en sık duyulan cümle "burada çok israf var" olur, ki bu bir tespit değil bir izlenimdir. Kaynak ayırmayı gerektiren her karar gibi bu da ortak bir birime çevrilmeden verilemez. Aşağıdaki örnekte yedi israf türü kendi biriminde sayılmış, sonra hepsi haftalık kayıp saate dönüştürülmüştür.

Hangi israfa hangi araç

İsraf türlerini ayrı ayrı saymanın asıl karşılığı, her birinin farklı bir çözüm ailesine işaret etmesidir. Aynı listeye tek bir yöntemle saldırmak, uygulamada en çok kaynak yakan hatadır.

5S uygulaması, aynı sahada arama sürelerini %78 oranında düşürebiliyor; ancak sevk beklemesine hiçbir etkisi yok, çünkü o bir planlama sorunu. Tersi de geçerli: sefer planını iyileştirmek, el terminali arayan personele bir şey kazandırmaz. Doğru eşleştirme yapılmadığında hem beklenen kazanç elde edilemiyor hem de yöntemin kendisine olan güven zedeleniyor.

Sekizinci israf

Ohno'nun özgün listesi üretim odaklıdır ve yedi kalemin hepsi maddi bir kayba karşılık gelir. Sonradan eklenen sekizinci israf ise farklı bir türden: kullanılmayan insan potansiyeli, yani çalışanın gördüğü, bildiği ama sorulmadığı için hiç dile getirmediği iyileştirme fırsatı.

Doğrudan ölçmesi zor olduğu için dolaylı bir gösterge kullanılır: çalışan başına yıllık öneri sayısı. Bu sayı sıfıra yakınsa, sahada duran bilgi sisteme hiç girmiyor demektir ve bu, ölçülen diğer yedi israfın da eksik sayıldığına işaret eder — çünkü onları en iyi gören kişiler konuşmuyordur.

Konunun öneri sistemi verileriyle ve ISO 45001'in çalışan katılımı şartıyla aynı boşluğu işaret etmesi tesadüf değil. Üçü de, sistemin içindeki bilginin yukarı doğru akıp akmadığını sorguluyor.

Sık karşılaşılan hatalar

Yalını maliyet kesme programı sanmak. Yalın israfı kaldırır; kaldırılan israfın serbest bıraktığı kapasitenin ne olacağı ayrı bir karardır. Bu kapasite personel çıkarmak için kullanılırsa, ikinci iyileştirme turunda kimse fikir vermez ve program orada durur.

İsrafı ölçmeden ona saldırmak. Yukarıdaki tabloda görüldüğü gibi, aynı sahadaki iki israf türü arasında 33 kat fark olabiliyor. Bu fark bilinmeden ayrılan kaynak, büyük olasılıkla yanlış yere gidiyor.

Gerekli işi israf saymak. Barkod okutma, mühürleme, tartım gibi adımlar müşterinin ödemeye razı olduğu işler olmasa da operasyonun ya da mevzuatın gereğidir. Bunlar kısaltılır, kaldırılmaz.

Tek bir araca sarılmak. 5S görünür bir başarı ürettiği için çoğu kuruluşun ilk adımı olur; ancak yedi israfın yalnızca birine etki eder. Yöntem israf türüne göre seçilmediğinde sonuç alınamaz.

Akış yerine adımı optimize etmek. Yerel iyileştirme sistem iyileştirmesi değildir. Toplam sürenin %2'sini oluşturan bir adımı %30 hızlandırmak, uçtan uca süreyi ancak binde altı iyileştirir.