Olgunluk modeli nedir
Olgunluk modeli, bir kuruluşun belirli bir yetenek alanında hangi gelişim aşamasında olduğunu seviyelere ayırarak tanımlayan çerçevedir. En bilineni yazılım alanında geliştirilen CMMI'dır; benzer yapılar süreç yönetimi, veri yönetimi ve tedarik zinciri için de tanımlanmıştır.
Modelin faydası bir puan üretmesinde değil, bir sonraki adımı tanımlamasında. Seviyeler kümülatif olduğu için üçüncü seviyeye çıkmak, ikinci seviyenin şartlarını sağlamış olmayı gerektiriyor; bu da iyileştirme sırasını kendiliğinden belirliyor.
ISO 9001 gibi bir yönetim sistemi standardından ayrıldığı nokta da burada. Standart bir eşiği tanımlar ve karşılanıp karşılanmadığına bakar; olgunluk modeli ise bir ölçek sunar ve nerede durulduğunu gösterir. Bir kuruluş 9001 belgeli olabilir ve aynı zamanda olgunluk ölçeğinde düşük bir seviyede kalabilir.
Beş seviye
| Seviye | Adı | Ayırt edici özelliği | Belirtisi |
|---|---|---|---|
| 1 | Başlangıç | Süreç tanımsız, sonuç kişiye bağlı | Aynı iş farklı kişilerce farklı yapılıyor |
| 2 | Yönetilen | Süreç planlanıyor ve izleniyor ama birim bazında | Her birim kendi yöntemini kurmuş |
| 3 | Tanımlı | Süreç kurum genelinde standart | Yazılı ve ortak bir yöntem var, uygulanıyor |
| 4 | Ölçülen | Süreç nicel olarak yönetiliyor | Göstergeler var, doğal dalgalanma biliniyor |
| 5 | Optimize eden | Sürekli iyileştirme kurumsallaşmış | İyileştirme projesi değil rutin |
Seviyelerin bu sitedeki sayfalarla karşılığı doğrudan kurulabiliyor. Üçüncü seviye standart işin, dördüncü seviye kontrol grafiğinin ve beşinci seviye kaizen sisteminin kurulmuş olması anlamına geliyor.
Alan bazlı değerlendirme
Tek bir olgunluk seviyesi vermek pratikte yanıltıcı oluyor, çünkü bir kuruluş farklı alanlarda farklı seviyelerde bulunabiliyor. Bu yüzden değerlendirme alan alan yapılıyor.
Değerlendirmenin işe yaraması için her seviyenin gözlemlenebilir bir kanıta bağlanması gerekiyor. "Süreçlerimiz tanımlı" ifadesi bir görüş; "on dört ana sürecin on ikisinde yazılı ve onaylı prosedür var" bir olgu.
Çözümlü örnek
Altı alanda olgunluk değerlendirmesi
Bir operasyon biriminde altı alan, gözlemlenebilir kanıta dayanarak puanlandı.
| Alan | Seviye | Dayanak |
|---|---|---|
| Süreç tanımı | 3 | Ana süreçlerin çoğunda yazılı ve onaylı prosedür var |
| Rol ve sorumluluk | 3 | RACI matrisleri mevcut ve güncel |
| Ölçüm ve gösterge | 2 | Göstergeler var ama birim bazında, tanımları farklı |
| Doküman yönetimi | 2 | Revizyon kontrolü var, dağıtım kontrolsüz |
| Otomasyon ve veri | 2 | Veri toplanıyor, tek kaynakta birleşmiyor |
| İyileştirme döngüsü | 1 | İyileştirme proje bazlı ve kişiye bağlı; rutin değil |
En düşük alan = 1 (iyileştirme döngüsü)
Aradaki fark = 1,17 seviye
Hangi sayı doğru
Ortalama 2,17 çıkıyor ve raporda "olgunluk seviyesi 2" olarak yazılabilir. Ancak olgunluk modellerinde geçerli olan kural farklı: genel olgunluk, en düşük alanın seviyesidir. Bu örnekte genel olgunluk seviye 1.
Kuralın gerekçesi, seviyelerin birbirine bağlı olması. İyileştirme döngüsü kurulmamış bir kuruluşta süreç tanımı ne kadar iyi olursa olsun, o tanım zamanla gerçeklikten kopuyor; göstergeler toplanıyor ama bir aksiyona dönüşmüyor. Zincir en zayıf halkasının gücünde ilerliyor.
Bu, darboğaz mantığının olgunluk değerlendirmesindeki karşılığı. Sistem çıktısını ortalama kapasite değil en yavaş halka belirliyordu; olgunlukta da genel seviyeyi ortalama değil en düşük alan belirliyor.
Fark tek bir seviye ama iyileştirme önceliği tamamen değişiyor
Yol haritası
Değerlendirmenin çıktısı bir puan değil bir sıra olmalı. Bu tabloda sıra kendiliğinden belirleniyor:
| Öncelik | Alan | Hedef | Gerekçe |
|---|---|---|---|
| 1 | İyileştirme döngüsü | 1 → 2 | En düşük alan; genel olgunluğu o belirliyor |
| 2 | Ölçüm ve gösterge | 2 → 3 | İyileştirme döngüsünün girdisi; olmadan aksiyon üretilemez |
| 3 | Doküman yönetimi | 2 → 3 | Standart sürecin sahada geçerli kalmasını sağlıyor |
| 4 | Otomasyon ve veri | 2 → 3 | Ölçümü sürdürülebilir kılıyor ama önkoşul değil |
Sıralamanın bağımlılığa göre kurulduğuna dikkat: ölçüm alanı, iyileştirme döngüsünün girdisini üretiyor. Bu yüzden ikisi birlikte ele alınıyor ve otomasyon sonraya bırakılıyor. Aynı bağımlılık mantığı yetkinlik envanteri kurmada da kullanılıyor.
Nasıl kullanılır
Olgunluk değerlendirmesinin üç meşru kullanımı var ve üçü de karşılaştırma değil planlama amaçlı.
Yol haritası üretmek. Bağımlılık sırasına göre hangi alanın önce ele alınacağını belirliyor. Bu, modelin asıl faydası.
İlerlemeyi izlemek. Aynı yöntemle yılda bir tekrarlandığında, yapılan çalışmaların seviye değiştirip değiştirmediğini gösteriyor. Tekrarlanabilirlik için değerlendirme kriterlerinin yazılı olması gerekiyor.
Beklenti hizalamak. Üst yönetimin bir alandan beklediği ile o alanın fiili seviyesi arasındaki farkı görünür kılıyor. Seviye 2'de olan bir ölçüm altyapısından seviye 4 çıktısı beklenmesi yaygın bir uyumsuzluk.
Sık karşılaşılan hatalar
Alan seviyelerinin ortalamasını almak. Genel olgunluk en düşük alanın seviyesidir. Ortalama, zincirin zayıf halkasını gizliyor ve iyileştirme önceliğini yanlış yere çekiyor.
Seviyeleri kanıta bağlamamak. "Süreçlerimiz tanımlı" bir görüş; kaç sürecin yazılı ve onaylı prosedürü olduğu bir olgu. Kanıt yoksa değerlendirme tekrarlanabilir olmuyor.
Seviye atlamaya çalışmak. Seviyeler kümülatif; ölçüm altyapısı kurulmadan nicel yönetime geçilemiyor. Atlanan seviye bir süre sonra geri dönüyor.
Değerlendirmeyi kıyaslama aracı yapmak. Kriterler ve puanlama öznel olduğu için birimler arası karşılaştırma yanıltıcı; kendi geçmişiyle karşılaştırma anlamlı.
Çıktıyı puan olarak bırakmak. Modelin faydası puanda değil ürettiği sıralamada. Yol haritası çıkmıyorsa değerlendirme bir rapor olarak kalıyor.
Belgeli olmayı olgun olmakla karıştırmak. Standart bir eşiği tanımlar, olgunluk bir ölçek sunar; bir kuruluş belgeli olup düşük seviyede kalabilir.